Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen avam şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilgi eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve giderek anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. ırlamakler esas kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise avam dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

ırlamaknün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir avam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Yani hece skorsı itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

ırlamaklerin koskocaman çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde avamın orospuı olurlar ve avamın her kesimine seslenme eden sanatçılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. ırlamakler çoğu el, bir natür hikâyeı ya da bir kahramanlık kontrasında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, nokta adlarının, hatta mevzuların üstelik değişmiş olduğu görüldüğü midein, nerede doğduklarını saptamak hâlleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü türküler olarak iki ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı mideine saha uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoğunlukla baziçe havaları nokta alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş cazibe adı verilmektedir.

Türklerde kârlenen konulara bakılırsa bile sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Huy türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askeriye türküleri
Seremoni türküleri
İş türküleri
Alınlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Temsil türküleri
Karakter ve efsanevi türküleri
Zeybek havası ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve biberliklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri