Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 7

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen cumhur şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, kontak eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve giderek anonimleeğlenceli bir nazım biçimidir. Yırler ana dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise cumhur dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir cumhur şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Yani hece sayısı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Yırlerin yetişkin çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde cumhurın malı olurlar ve cumhurın her kesimine seslenme fail sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. Yırler çoğu sefer, bir doğa hadiseı evet da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, görev adlarının, ayrıca mevzuların bile değişmiş olduğu görüldüğü ciğerin, nerede doğduklarını saptamak bilekleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü yırler olarak iki alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı ciğerine düz uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise umumiyetle mandepsi havaları görev kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir muhit adı verilmektedir.

Türklerde mesleklenen konulara bakılırsa bile sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına bakılırsa yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Huy yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti yırleri
Resim yırleri
İş yırleri
Alınlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Kaşkariko yırleri
Zevk ve hayvan yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve zehirklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri